(1).jpg)
ÖNSÖZ:
*
''Câmî'nin yetiştiği devir, İran edebiyatı tarihi bakımından pek mühim bir devirdir. Bu devirde İran'daki edebî cereyanın, Türk edebiyatına da büyük tesirleri vardır. Timur istilâsından sonra ilim ve edebiyat, yeni baştan bir inkişafa mazhar olmuş ve güzel sanatlar, tekrar doğu ufuklarından doğmaya başlamıştır. Bu devri açanlar, Timur'un oğullarıdır. Timur'un oğlu Şahruh, babasından sonra tahta geçince, hüner erbabına bir teşvikçi kesilmişti. Mirza Muhammed Han Furuği, Tarih-i İran'ında bilhassa Şahruh'u öğmektedir.'' (Sayfa: II)
*
''Timur soyundan gelen Sultan Ebu Said de âlimleri ve ilmi pek sever ve korurdu. Ravzatussafa onun hakkında: ''Timur soyundan gelen şehzadeler arasında ululuk ve anlayış bakımından ayrı bir değeri vardı. Âlim ve fakihlerle edipleri severdi. Onun devrinde Türkistan, Turan, Horasan, Zabulistan, Sistan ve Mazandaran en yüce bir refaha ulaşmıştı.''..'' (Sayfa: III)
*
''Dr. F. R. Martin, The Miniature Painting and Painters of Persia, İndia and Turkey adlı eserinde Hüseyn Baykara hakkında: ''Timur'un yıktığı şeyler, zaten yıkılmaya mahkûmdu, Timur, onlara son darbeyi indirdi. Onun yerine geçenler, İran sanatlarını en yüce bir dereceye yücelttiler.'' dedikten sonra bu devri İtalya ve Fransa'nın XVI. ve XVII. asırlarından da üstün tutar.'' (Sayfa: IV)
*
''Babur, hâtıratında Câmî'yi anarken, ''o, hakkında bir şey yazmama hacet olmayacak kadar büyüktür, tanınmıştır, ancak kutluluk için adını anıyorum'' der.'' (Sayfa: V)
*
''Timuri'ler devrinden sonra İran kültür ve edebiyatının merkezi Herat'tan Hind'e geçmiştir ve Moğollar devrinde İran edebiyatında yeni bir devir açılmıştır. İşte biz, Câmî'yi klâsik devre ile bu yeni devre arasında bir köprü olarak görmekteyiz. Bu yeni devrede de, zaman zaman Türk edebiyatına da tesir eden, Saib, Urfi, Kelim, Feyzi ve Bidil gibi edebi şöhretler vardır.'' (Sayfa: VII)
*
''Salâman-u Absal, Câmî'nin öbür mesnevilerinden daha muhtasarsa da daha orjinaldir. Çünkü öbür mesneviler, İran edebiyatında daha önce de yazılmıştır. Halbuki bu garip ve alegorik hikâye, evvelce yazılmamıştır. Mevzu pek sadedir, hikâyedeki şahıslar mahduttur; bir Yunan padişahı ile Salâman'la dadısı Absal'dan ve lâhuti güzelliğin timsali olan Zühre'den ibarettir.'' (Sayfa: XIII)
*
Abdullah TARZİ
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Farsça Lektörü (Sayfa: XVI)
*
*
*
''Vakit geldi; artık yüzünden perdeyi aç. Yüzünü perdesiz göstermenin tam zamanı.!
Seni seyrederken beni kendimden geçirmenin, iyiyi kötüyü fark etmeden âciz bırakmanın tam sırası;
Bana perdesiz görün de sana yanıp yakılan bir âşık olayım. Gözlerimi başkalarına yumayım.'' (Sayfa: 2)
*
''Âlemde, hiçbir yerde karar etmeyenler, durmadan birbirlerine aykırı olarak bir yandan gelip öbür yana gitmekteydiler.'' (Sayfa: 3)
*
''Akıllı adam, ''Görgülü bir insana göre hiçbir şey, insana dost kardeşten daha iyi değildir.!'' diye cevap verdi.'' (Sayfa: 12)
*
''Toprak annemdir, ben de onun süt emen bir çocuğuyum. Çocuğun annesine meyli şaşılacak bir şey değil.!
Çok geçmeden, bütün ıstıraplardan kurtularak, bu anne kucağında derin ve rahat bir uykuya dalacağım.'' (Sayfa: 13)
*
SUÇ ETMEMEYE AYAK DİREMEK YÜCE VE ULU TANRI DİLEĞİDİR. OLURSA ŞÜKRETMEK GEREK, OLMAZSA ÖZÜR DİLEMEK GEREK
*
Tövbe şişeye benzer, kader de taşa. Şişenin taşa karşı durmasına imkân yoktur.
Fakat kader tövbeye uyar da, tedbir takdire uygun gelirse, o zaman tövbenin temeli sağlamlaşır.
Kader onunla uygun gelmezse artık kaderin hükmüne rıza göstermeden başka çare yoktur.
Tövbe ettirici de kaderdir, tövbe edenin tövbesini bozan da. İnsanın kendisinden bilmesi yanlıştır.
Tövbe etmeye muvaffak olursan şükretmelisin, muvaffak olmazsan bir âsi gibi özür dileme yolunu tutmalısın.
Tövbe geçmiş zamanlarda yaptığın kötülüklere pişman olmak, günahları da derhal terk etmek,
Gelecek zamanlarda da günah işlememeğe ayak diremektir. Bu suretle kötülüklere pek yüz çevirmemek gerektir.
Tutalım, bu ayak diremek netice vermedi.. Zaten bu senin elinde olan bir şey değil ki.
Kendini ıslah etmekten bir an bile gafil durmamak gerek.. Çamura batmış olsan bile çamur içinde gömülüp yatmamalı.
Günahtan geçtin mi bir daha yapmamağa ve tövbeni ebedi olarak bozmamağa ayak diremelisin.
Olur ya, belki Tanrı'nın lûtfu seni doğru yola getirir de bu ayak direme kutluluğu ile seni günah işlemekten meneder. (Sayfa: 20-21)
*
TÖVBEDEN SONRA YÜCELİK MERTEBELERİNE ERİŞEN SARHOŞ
*
Sarhoşun biri yüzünü tövbe yoluna tuttu, günahlarından pişman oldu, tövbeye sığındı.
Tövbe yüzünden yüksek mertebelere erdi. Nihayet erenlik avı kemendine düştü.
Can gözü açık olanlardan biri: ''Ey yücelik sınırına varmış olan;
Senelerce şarap uğrunda yeyip yuttuktan sonra bu keramete hangi huyunla eriştin.?'' diye sordu.
Sarhoş dedi ki: ''Neşe ve eğlence maksadiyle şarap kadehini ne zaman dudağıma değdirdimse,
Bir daha şarap kadehini elime almamağı kurardım. Çok defa aklımdan bu geçerdi.
Şaraptan elde edilen neşe ve zevkten tamamiyle geçmeği isterdim. Bundan başka bir şey hatırıma hayalime gelmezdi.
Bu niyetin samimî oluşu bana yardım ederek yüzüme yüzlerce devlet kapısı açtı. (Sayfa: 21-22)
*
''Her işte maksat eteğini tutabilmek için insana yürek doğruluğu gerektir.
Yürek doğruluğundan ayrılır, doğruluğunda biraz aykırılık, biraz iğrilik büğrülük meydana gelirse, bütün araman, taraman boş ve beyhudedir.'' (Sayfa: 25)
*
''Padişahın kendisi filozof olmaz, yahut bir filozof ona arkadaşlık etmezse,
Saltanat sarayının temeli çürük olur. Koyduğu kanunların da doğru olmasına imkân yoktur.
Adaletle zulmü, esas bakımından bilmedikçe adaletle zulmü de birbirinden ayırdedemez.
Zulüm, adalet yerine geçemez ve adaletin yaptığını yapamaz. Aynı zamanda bu çeşit padişah adaleti de zulmü gibi ayıp sayar.
Âlem, onun zulmünden harap olur gider; saltanat ve din kaynağı da onun zulmünden bir serap kesilir.
İleriyi gören birisi, ne de hoş bir nükte söylemiştir: ''Saltanatı sürdürüp götüren din değildir, adalettir.''
Adaletle hareket eden dinsizin padişahlığı, dindar olan, fakat zulmeden kişinin saltanatından hayırlıdır.'' (Sayfa: 26)
*
ÇOCUĞUN VÜCUDA GELMESİNE SEBEP VE ŞEH*VETE VASITA OLAN KADINLARA KINAMA:
*
Şe*hvetle uğraşanlar kadına muhtaçtırlar.
Kadın sohbeti de ömrün temelini kazar, insanı candan eder.
Kadın nedir.? Dince ve akılca eksik bir şey. Cihanda bu çeşit noksan bir şey daha yoktur.
Kemal sahiplerinin ahlâkı böyle akılsız bir mahlûka aylarca, yıllarca maskara olmaktan, kapılıp kalmaktan uzaktır.
Bilgi yolunu gösteren kâmil bir insana göre akılsız bir mahlûka kapılıp kalan bir kimse o akılsızdan da bayağıdır.
Nimetler ihsan eden Tanrının lütuf sofrasında kadından daha ileri bir nankör yoktur.
Kadına yüzyıl altın ve gümüş versen, tepeden tırnağa kadar onu mücevherlerle donatsan,
Ona Şüster'in ağır ve ipekli kumaşlarından elbise diktirip evini altın kaplarla bezesen,
Kulağına lâlden, inciden küpeler taksan, altın işlemeli kumaştan gecelikler yaptırsan,
Öğle ve akşam sofrasını türlü türlü yemeklerle donatsan,
Susayınca hemencecik mücevher bir kadehle ona Hızır kaynağının abıhayatını sunsan,
Senden meyva isteyince, padişahlar gibi Yezd'den nar, Isfahan'dan elma getirsen,
Kavgaya başlayıp da kızgınlıkla kıvranmağa koyuldu mu bütün bunları hiçe sayar.
Sana dönüp: ''A canımı mahveden, ömrümü kısaltan herif, hiçbir zaman senden bir şey görmedim.'' der.
Yüzü tertemiz sâf bir levhe benzese de o levhte vefaya ait bir kelime bile yoktur.
Cihanda kadından kim vefakârlık gördü.? Onda hilebazlıktan, gaddarlıktan başka ne görülmüştür ki.?
Senelerce boynuna sarılır, seni kucaklar. Fakat yüzünü çevirir çevirmez seni unutuverir.
Sen ihtiyar olursan ona başka bir dost lâzım olur, kendisine senden daha güçlü kuvvetli bir arkadaş arar
Gözüne bir genç ilişir ilişmez ister ki o senin yerini alsın.'' (Sayfa: 34-35)
*
''Senin akıllı bildiğin Firdevsi, iyi kadına bile lânet okumuştur.
Nasıl olur da çirkin yüzlü kadın iyi ahlâka sahip olur.? Böyle kadın iyi insanların nefretine lâyıktır.'' (Sayfa: 36)
*
YUSUF'U GÖREN ZÜLEYHA'YA, ZİNDANIN GENİŞ GÖZÜKMESİ
*
Kenanlı Yusuf zindana konunca Züleyha'ya ayrılık ağır gelmeğe başladı.
Evi barkı ona zindan gibi dar göründü. Her gece zindana gidiyordu.
Birisi ona dedi ki: ''Aşk ateşi seni yakmamış, sevgi bahçesinin meyvasını tatmamışsın.
Bu gayet güzel bahçeli saraydan uzak kalıp suçlular gibi ne vakte kadar zindanda oturacaksın.?''
Züleyha cevap verdi: ''Dostun cemalinden uzak kalınca, bütün âlem sahası bana karınca gözü gibi dar gelir.
Eğer onunla beraber bir karınca gözüne yerleşsem, bu bana yüzlerce bağlı bahçeli saraydan daha hoş, daha ferah gelmekte.! (Sayfa: 71)
*
''İnsan kırk gamdan sonra ancak bir sevinç duyar.
Neşe yağmuru bu kadar süreksizken nasıl olur da insan neşelenir, sevinçte karar kılar.?'' (Sayfa: 88)
*
''..''İnat etmeden, gürültü patırtı çıkarmadan bilgin olmağa uğraş. Yahut her şeyden kaç, bir bilginin gölgesine sığın.''
Cehâletten mizaca ârız olan sakatlığın ilâcını ancak âlim bulur, bu sakatlığa ilâç ancak ilimle olur.'' (Sayfa: 90)
(1).jpg)
